Kiệt tác 1959 đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân lại làm cho người Mỹ kinh ngạc

Mở đầu

Nghệ thuật đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân tại Phòng Đại Yến

1. Cảm hứng từ hoa sen Đôn Hoàng

2. Kỹ thuật chiếu sáng đa tầng

Sự lầm tưởng về đèn chùm tại Hội trường Vạn nhân

1. Bầu trời “Sao đỏ vân nước”

2. Tích hợp kỹ thuật MEP xuất sắc

Quá trình thi công đèn chùm pha lê Đại Lễ Đường Nhân Dân

Bài học ứng dụng cho kiến trúc hiện đại

Khi nhắc đến các biểu tượng kiến trúc của Bắc Kinh, hệ thống đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân luôn là một kiệt tác thu hút sự chú ý của giới chuyên môn.

Không chỉ là thiết bị chiếu sáng, hệ thống này còn là một bảo tàng vĩ đại về kỹ thuật quang học và bản sắc văn hóa. Vượt qua những giới hạn về công nghệ của thập niên 1950, các kiến trúc sư đã kiến tạo nên những “bầu trời ánh sáng” vừa đậm đà bản sắc dân tộc, vừa giải quyết xuất sắc bài toán âm học cho những không gian siêu lớn.

3. Nghệ thuật đèn chùm pha lê Đại Lễ Đường Nhân Dân tại Phòng Đại Yến
Nếu bạn đang tìm kiếm hình ảnh một bộ đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân mang chuẩn mực của sự lộng lẫy, thì kiệt tác đó nằm ở Phòng Đại Yến (State Banquet Hall).

Phòng tiệc này có diện tích khổng lồ lên tới 7.000 mét vuông (gần bằng một sân bóng đá) và hoàn toàn không có cột chống ở giữa. Để chiếu sáng không gian vĩ đại này phục vụ các buổi quốc yến, trần nhà được dàn hàng ngang những bộ đèn chùm cỡ đại.

1. Cảm hứng từ hoa sen Đôn Hoàng

Khác với lầm tưởng về việc sử dụng đèn chùm phương Tây, thiết kế đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân tại đây chính là tinh hoa của nghệ thuật truyền thống.. Nữ thiết kế Thường Sa Na (Chang Shana) đã lấy cảm hứng từ nghệ thuật hang đá Mạc Cao.

Cụm đèn trung tâm được tạo hình thành đóa hoa sen khổng lồ (Bảo tướng hoa). Bao quanh là các cửa thông gió được ngụy trang khéo léo dưới lớp họa tiết chuỗi ngọc.

2. Kỹ thuật chiếu sáng đa tầng

Ánh sáng được tán sắc qua hàng vạn lăng kính pha lê trong suốt kết hợp với các chi tiết khung mạ vàng. Hệ thống đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân tạo ra một không gian ấm áp, uy nghi, thể hiện trọn vẹn sự bề thế của ngoại giao quốc gia.

Dù được hoàn thành từ năm 1959, nhưng phải đến hơn một thập kỷ sau, sự vĩ đại của hệ thống đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân mới thực sự tạo ra một “cú sốc” đối với phương Tây, đặc biệt là phái đoàn Mỹ.

Trong chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Mỹ Richard Nixon tới Bắc Kinh năm 1972, tiệc chiêu đãi cấp nhà nước đã được tổ chức tại Phòng Đại Yến. Khi bước vào không gian rộng 7.000 mét vuông không hề có một cột chống nào, toàn bộ phái đoàn Mỹ đã không khỏi ngỡ ngàng trước hệ thống ánh sáng trên trần nhà.

Sự kinh ngạc của người Mỹ đến từ hai yếu tố chính:

Quy mô phi thường trong thời gian kỷ lục: Nước Mỹ lúc bấy giờ tự hào là quốc gia có công nghệ xây dựng hàng đầu thế giới, nhưng họ cũng phải thừa nhận hiếm có công trình nào đạt được độ tinh xảo về kiến trúc trần nhà lớn đến vậy. Hàng dãy đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân hình hoa sen khổng lồ tỏa ánh sáng vàng rực rỡ, chiếu sáng hoàn hảo cho hơn 5.000 khách mời dự tiệc mà không tạo ra bất kỳ góc khuất hay bóng râm nào trên mặt bàn tiệc.

Sự tự chủ công nghệ: Phái đoàn Mỹ ban đầu lầm tưởng rằng để có được độ tán sắc ánh sáng hoàn hảo và quy mô khổng lồ này, Bắc Kinh phải nhập khẩu hệ thống đèn từ các quốc gia Châu Âu có truyền thống làm pha lê như Tiệp Khắc hay Ý. Khi biết toàn bộ kiệt tác đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân được thiết kế và sản xuất 100% nội địa trong bối cảnh đất nước thời bấy giờ còn nhiều khó khăn, giới kiến trúc và ngoại giao Mỹ đã thực sự nể phục.

3. Sự lầm tưởng về đèn chùm tại Hội trường Vạn nhân

Trái tim của công trình này là Hội trường Vạn nhân (sức chứa 10.000 người). Rất nhiều người thường nhầm lẫn tìm kiếm đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân tại đây.

Tuy nhiên, để xóa bỏ sự nặng nề của một trần nhà khổng lồ cách mặt sàn hơn 30 mét, các nhà thiết kế đã từ chối sử dụng đèn thả rủ, thay vào đó là kiệt tác mái vòm.

1. Bầu trời “Sao đỏ vân nước”  Điểm nhấn vĩ đại nhất là ngôi sao đỏ 5 cánh nặng 1,2 tấn nằm ở đỉnh vòm. Bao quanh là 70 tia sáng vàng và 500 bóng đèn nhỏ trải đều, tạo ra hiệu ứng “Mãn thiên tinh” (Bầu trời đầy sao).

Hệ thống đèn vòng cung lan tỏa ra xung quanh mô phỏng những gợn sóng nước. Hình ảnh này biểu đạt triết lý “Nhân dân như nước, Đảng như sao sáng”.

2. Tích hợp kỹ thuật MEP xuất sắc
Các nếp gấp gợn sóng không chỉ để trang trí. Chúng được tính toán khe hở hoàn hảo nhằm giấu kín hệ thống thông gió và vật liệu tiêu âm.

Nhờ đó, âm thanh phát ra từ bục trung tâm không bị dội lại. Hơn 10.000 người dự họp đều nghe rõ mà không thấy bất kỳ thiết bị thô kệch nào.

3. Sự vĩ đại của đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân không chỉ nằm ở thiết kế, mà còn ở bối cảnh thi công đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân
Sự vĩ đại của hệ thống đèn không chỉ nằm ở thiết kế, mà còn ở bối cảnh thi công vô tiền khoáng hậu. Toàn bộ siêu dự án rộng 170.000 m² được hoàn thiện chỉ trong chưa đầy 10 tháng (1958-1959).

Đi sâu vào hậu trường của dự án, việc chế tác hàng vạn chi tiết cho hệ thống đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân là một kỳ tích của chuỗi cung ứng. Vào cuối thập niên 1950, cơ sở vật chất công nghiệp tại đây vẫn chưa thể sản xuất hàng loạt các tinh thể pha lê cao cấp với kích thước lớn.

Bài toán vật liệu: Để đáp ứng tiến độ thần tốc (dưới 10 tháng), các xưởng chế tác phục vụ dự án đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân trên toàn quốc đã được huy động. Các nghệ nhân phải tìm cách tinh luyện cát thạch anh và các phụ gia để tạo ra loại kính trong suốt, có độ khúc xạ ánh sáng cao nhất, mô phỏng hoàn hảo đặc tính của pha lê cao cấp.

Kỹ thuật cắt mài thủ công: Không có máy móc CNC tự động như hiện nay, hàng chục ngàn mảnh ghép hình lăng trụ, hình giọt nước và các khối chạm khắc hình cánh hoa sen đều được mài giũa bằng tay. Mỗi chi tiết phải đạt độ đồng đều tuyệt đối để khi ghép lại thành một bộ đèn khổng lồ nặng hàng tấn, ánh sáng từ bóng đèn sợi đốt bên trong chiếu qua sẽ được tán sắc thành dải quang phổ rực rỡ, không gây chói mắt cho các đại biểu ngồi bên dưới.

Kết cấu khung treo chịu lực: Thách thức lớn nhất không chỉ là làm ra bộ đèn đẹp, mà là làm sao treo chúng an toàn lơ lửng trên độ cao hàng chục mét. Các kỹ sư cơ khí đã phải tính toán kết cấu thép đặc biệt, tích hợp hệ thống ròng rọc và cáp treo siêu bền, đảm bảo an toàn tuyệt đối ngay cả khi có rung chấn.

Để tìm hiểu thêm về lịch sử công trình này, bạn có thể tham khảo bài viết chi tiết trên Đại Lễ Đường Nhân Dân Bắc Kinh (Wikipedia) (Liên kết DoFollow ngoài).

Dưới sự dẫn dắt của kiến trúc sư trưởng Trương Bột, hàng vạn công nhân đã làm việc ngày đêm. Việc chế tác thành công ngôi sao đỏ hay các cụm đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân cỡ đại hoàn toàn dựa vào chuỗi cung ứng nội địa thời bấy giờ.

5. Bài học ứng dụng cho kiến trúc hiện đại

Một câu hỏi lớn mà rất nhiều kiến trúc sư và du khách đặt ra khi chiêm ngưỡng hệ thống đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân: Làm thế nào để vệ sinh, bảo dưỡng và thay bóng cho những khối pha lê nặng hàng tấn ở độ cao tương đương tòa nhà 10 tầng?

Bí mật nằm ở một hệ thống cơ điện (MEP) được thiết kế cực kỳ thông minh giấu kín phía trên lớp trần thạch cao.

Hệ thống tời tự động: Các kiến trúc sư năm 1959 đã tiên đoán trước bài toán bảo dưỡng. Mỗi cụm đèn chùm lớn tại Phòng Đại Yến hay Hội trường Vạn nhân đều được kết nối với một hệ thống tời cáp bằng động cơ điện đặt ở tầng kỹ thuật (trên mái vòm). Khi cần vệ sinh, toàn bộ cụm đèn sẽ được hạ từ từ xuống sát mặt sàn một cách an toàn.

Hành lang kỹ thuật “tàng hình”: Khác với các cụm đèn chùm pha lê ở Đại Lễ Đường Nhân Dân tại phòng tiệc, hệ thống đèn hình ‘sao đỏ vân nước’ tại hội trường không thể hạ vòm. Thay vào đó, có một hệ thống hành lang kỹ thuật (catwalk) phức tạp nằm ngay phía trên lớp trần. Các nhân viên bảo trì có thể đi bộ dọc theo các khe nếp gấp của trần nhà để kiểm tra hệ thống dây điện, thay thế từng bóng đèn bị hỏng từ phía trên, mà không làm ảnh hưởng đến không gian sự kiện bên dưới.

Quy trình vệ sinh nghiêm ngặt: Việc lau chùi hàng vạn viên pha lê đòi hỏi sự tỉ mỉ tột độ. Theo các tài liệu ghi nhận, trước mỗi kỳ họp lớn hoặc các sự kiện quốc gia trọng đại, đội ngũ kỹ thuật viên chuyên nghiệp sẽ dành nhiều tuần để hạ đèn, sử dụng dung dịch chuyên dụng và khăn mềm lau thủ công từng lăng kính. Quá trình này giúp phục hồi 100% độ sáng bóng và khả năng tán sắc vĩ đại của kiệt tác này.

Từ di sản kiến trúc trên, các kỹ sư hiện đại có thể rút ra những nguyên tắc quy hoạch không gian quý giá. Chẳng hạn, dự án hệ thống đèn pha lê tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Trung Quốc (CNCC) Giai đoạn 2 (Liên kết nội bộ) cũng đã áp dụng thành công triết lý này.

Tích hợp Thẩm mỹ và Công năng: Sử dụng chính các chi tiết họa tiết hoa văn đèn làm bình phong che giấu thiết bị tiêu âm và khe tản nhiệt.

Văn hóa hóa ánh sáng: Các công trình biểu tượng nên đầu tư sáng tạo họa tiết đèn mang tính bản địa, biến ánh sáng thành công cụ giao lưu văn hóa.